Домой Анатолий Санотенко Раёны Бабруйска

Раёны Бабруйска

(Глава рамана «Надзвычайныя прыгоды Вацлава Прынцыпу, або –  Бабруйск і яго жЫвёлы»)

Чытаць па-руску: http://babruysk.by/rajony-bobrujska/

раёны, Бабруйск

 

Назва Бабруйск раёнаў –  гэта адмысловая песня! Аўтэнтычная!

У іх, гэтых назвах, –  гісторыя горада за некалькі стагоддзяў: з позняга Сярэднявечча да нашых дзён.

Фарштат, Порт-Артур, Скрыпачка, Лагерная Слабада (ну вельмі актуальна!), Рускае Поле, Авіагарадок, Таварыства сляпых, Даманскі, «Заходні», Чарапічны (Чарапкі), ДОК, «Паўночны», «Пяты», «Шосты», «Сёмы», Крывы Крук, Назаровка, Курляндчыкі, Дзеднава, Кісялевічы, Лукі, Яловікb, Цітаўка…

Цяпер ужо не зусім зразумела – чаму і калі нешта паўстала…

Шмат чаго не захавалася. Толькі адрывачна… фрагментарна…

Зразумела, існавалі «народныя» найменні і ў 14-м-18-м стагоддзях. Але на пергаменце гісторыі яны не захаваліся. Бо, напрыклад,  у 17-м стагоддзі Бабруйск быў практычна цалкам разбураны маскоўскімі войскамі падчас 13-гадовай вайны (Крывавы патоп; не блытаць з цяперашнім «крывавым рэжымам»). Гарадскія легенды і міфы былі знішчаныя, мясцовыя мянушкі – загінулі разам з жыхарамі…

У канцы 18-га стагоддзя горад перайшоў пад «кіраванне» Расійскай імперыі (другі падзел Рэчы Паспалітай) і потым быў цалкам знесены (з перасяленнем яго жыхароў на Фарштат). У 1811 на месцы Бабруйска пабудавалі крэпасць… Яшчэ адно знішчэнне мясцовых паданняў і традыцый…

Таму гарадскія назвы раёнаў – гэта ўжо 20 стагоддзе. У лепшым выпадку – 19-й.
А вось прыгарадныя – як былі, так і засталіся «гістарычнымі»…

Такім чынам, пачнем …

Порт-Артур. Народная гаворка кажа: 1904 год, ішла руска-японская вайна, а ў раёне гарадскога рынку пабудавалі вялікі прыбытковы дом. У «пецярбургскім» стылю. Замкнёнае прастакутнік, з падваротняй, аркамі, з унутраным панадворкам-калодзежам, з парадным і чорным уваходамі-выхадамі…

Гэта месца, у выніку, так і сталі зваць: «Порт-Артур». Размешчаны ён у раёне Старога рынку.

Фарштат. Раней іх было чатыры: Мінскі, Слуцкі, Парыцкі, Бярэзінскі.

Вось на іх і быў выселены ўвесь сумлены народ, усе карэнныя бабруйчане, якія пражывалі да таго часу на тэрыторыі старога, «сярэднявечнага» горада.

Выселілі – таму што новым уладам прыспічыла пачаць – у тых межах – будаўніцтва  абарончай крэпасці. З прычыны «міжнароднай абстаноўкі», так бы мовіць. Ну там Банапарт і іншае якабінства. І не для таго, маўляў, мы гэтыя землі пятнаццаць гадоў таму захоплівалі, каб цяпер аддаваць…

Увогуле, у тамтэйшых людзей экспрапрыявалі «для ваенных патрэб» усе пабудовы, далі з дзяржаўнай казны ледзь-ледзь грашанят – мэтавыя крэдыты па-нашаму – на новае жыллё і – гэць на Фарштаты, з вачэй нашых расійскіх…

З часам «паасобныя» назвы Фарштатаў зніклі, засталося агульнае: « Дзе жывяце?»
– «На Фарштаце!».

Авіагарадок. Названы так па факце: у тым месцы размяшчаўся штаб 22-й цяжкай – імперскай бамбавальнай дывізіі, а таксама – адзін з трох авіяпалкоў (вельмі цяжкай, далей ужо няма куды!).

Там жа жылі і лётчыкі з тэхперсаналам. Не, то бок – хто з кім  там жыў, гэта дасюль незразумела. Вядома толькі адно: усе яны знаходзіліся ў адным месцы, у авиагородке. Каб ледзь што – адразу на каня… гэта значыць – у самалёт. І – бамбіць, бамбіць, бамбіць…

Гэты раён размешчаны там жа, побач з Фарштатам.

Скрыпачка (раней – Лагерная Слабада, хоць цяпер гэтая назва прыдатна, здаецца, і для ўсёй краіны…). Кажуць, назвалі так гэты раён таму, што на карце ён вельмі падобны на музычным інструмент аднайменнага выгляду…

Па іншай версіі – там жыў сляпой скрыпач (аслеплены, вядома, памешчыкам-злыдзенем – кім жа яшчэ), які, ужо будучы чалавекам з абмежаванымі магчымасцямі, выдатна іграў па вечарах на сваёй скрыпачцы… (Мабыць, «выклікаў» сусветную рэвалюцыю – «на гора ўсім буржуям»).

А Лагернае Слабада той раён нібыта называўся раней таму, што там здаўна – распавядае пагалоска – жылі рускія, якія свае мястэчкі называлі слабадамі (магчыма, гэта былі стараверы, якія зрабілі ўцёкі ад патрыярха Нікана – іншых «расейцвў» у тым месцах тады не вадзіліся). Ну, так расказваюць… Нам што з таго…

Па больш сучаснай, так бы мовіць, «мадэрнісцкае» версіі, на тых землях у канцы 19-га – пачатку 20-га стагоддзя быў летні лагер трох рускіх палкоў – вах-Абхазскага, Імярэцінскага і Гурейскага. І вось нібыта на базе таго лагеру і з’явіўся пасёлак Лагерная Слабада (як правобраз будучага СССР – лагернай слабады ўсесаюзнага маштабу, турмы народаў)…

Размешчана Скрыпачка правей Авіагарадка – гэта калі пяхотай ідціць з цэнтра Бабруйска.

Таварыства сляпых. Раён, так бы мовіць, кампактнага пражывання інвалідаў па зроку. Чатыры шматкватэрных дома, інтэрнат, крама, пошта, дзіцячы садок, школа… Прадпрыемства (прызначанае для іх жа) – «Кантакт-Бабруйск»…

Размешчана Грамадства на вуліцы Карла нашага Маркса – калі ісці кірункам да Дзеднава.

Рускае Поле. Першы (з сямі цяперашніх) жылых мікрараёнаў пачаў забудоўвацца, па сутнасці, у чыстым полі – адсюль, распавядаюць, і назва.

Размешчаны за «Мінскімі могілкамі».

Даманскі. ( «Нумарныя» мікрараёны 1-4). З’яўляецца «кітайскай спадчынай» Бабруйска. Хай і не «фамільным» і не «срэбрам».

Будавалі гэты жылы панэльны раён як раз у той час, калі кітайцы і «палезлі». У сэнсе – на востраў Даманскі. У 1969 годзе. Каб захапіць і «прыхватызаваць» яго ў сваю кітайскую камуністычную ўласнасць.

Узводзіўся раён Даманскі на тагачаснай ўскраіне Бабруйска. У тым месцы бабруйчане яшчэ ў 60-х гадах лісічкі і іншыя масляты збіралі.

Мабыць, у масавым бабруйскім свядомасці «Даманскі» азначала «на краі свету». Увогуле, атрымалася амаль як «наш адказ Порт-Артуру».

Размяшчэнне – за «Мінскімі могілкамі» (старадаўнім гарадскім пагосце).

ДОК. Гэта не тое, што вы падумалі. Не, і не гэта. І нават – ня скарочаны зварот (як на Захадзе) да дактароў. Усё больш сумна і «запушчана»… ДОК – гэта дрэваапрацоўчы камбінат. Цяпер яго ўжо няма. А назва – засталася.

Размяшчэнне – адразу за Даманскім.

«Заходні». Спальны раён Бабруйска, адпаведна, глядзіць на Захад. Але «дысiдэнцкiм» яго ніяк не назавеш, толькі калі па «геаграфіі» знаходжання… Размешчаны – злева ад Даманскага, калі ехаць у бок Мінска.

Чарапічны (Чарапкі). Як абвяшчае гісторыя, у 1852 годзе ў гэтым раёне быў пабудаваны цагляны завод «прамыслоўца» Пружыніна, для якога ў кар’еры, што побач, і ў іншых месцах у Бабруйску, здабывалі гліну.

«Тлумачальная»: у пачатку 70-х гадоў 19-га стагоддзя на ўскраіне Бабруйска сталі будаваць Любава-Раменскую чыгунку (бабруйскі ўчастак). Для падсыпкі чыгуначных шляхоў – каб цягнікі ішлі роўна, не зігзагамі – выкарыстоўвалі пясок і жвір, якія здабывалі ў мясцовым кар’еры.

З першых будынкаў у гэтым раёне згадваецца будка і барак, у якім пражывалі дарожныя абходчыкі. Па абодва бакі жалезнай дарогі, на шмат кіламетраў углыб лесу, распасціралася балота (як яшчэ адзін цалкам сабе сімвалічны вобраз расейскай імперыі).

А вось пасля Кастрычніцкага м-м-м… перавароту гарадскія ўлады, «для павелічэння аб’ёмаў жыллёвага і прамысловага будаўніцтва», узвялі ў гэтым раёне чарапічны завод. Гліну для яго бралі ўсё ў тым жа кар’еры. Падчас Другой сусветнай,  як распавядаюць знаўцы, ён быў разбураны. А пасля – зноў запрацаваў. Выпускаючы чарапічную чарапіцу (вельмі такую ​​чарапічную), а таксама – керамічныя трубы (дрэнажныя) для вельмі сельскай гаспадаркі… Завод, а дакладней – від выпускаемай ім прадукцыі, і даў назву працоўнаму пасёлку.  «Разваліўся» ён разам з Саюзам, у 1991-м. Яго «пераемнікам» стаў сілікатны завод на Фарштаце.

«Паўночны». Самая паўночная кропка горада. Прывязка да мясцовасці: «Цяплічны камбінат», вуліца энергетыкаў. Побач – «месцы не гэтак ужо аддаленыя»: калонія УЖ-15/2 (цяпер – ВК-2).

«Пяты», «Шосты», «Сёмы» мікрараёны – надзвычай спальныя раёны горада: панэльныя скрынкі з людзьмі і – прастора паміж імі…

Размяшчэнне – направа ад мікрараёна «Паўночны».

Дзеднава, Кісялевічы, Яловікі, Крывы Крук, Назаровка, Лукі, Цітаўка – назвы вёсак і пасёлкаў, якія у розны час сталі часткай Бабруйска…

Добраахвотна, заўважым, сталі. Ня дырэктыўна, адміністрацыйна, дэкларатыўна, дэкаратыўна… А – рэальна. Па жыцці. Увайшлі –  і сталі. Часткай горада-брэнда. Пашанцавала ім, увогуле…

Размешчаны паўкругам – па ўскраіне горада.

У іх, як можна меркаваць, самыя «старажытныя» назвы – з усіх, што ёсць у Бабруйску.

І паўсталі гэтыя самыя назвы – па імені, мянушцы людзей, якія там калісьці жылі. Ці –  па характэрным «тапаграфічным» асаблівасцям.

Дзеднава – дзед, дзяды; Кісялевічы – Кісель (напэўна, «кісялёвыя берагі»); Яловікі –  ельнік на шмат кіламетраў (аблюбаваны потым АДПУ-НКУС для распраў над савецкімі грамадзянамі); Крывы Крук –  раён, што размешчаны каля ракі Бярэзіна, –  у тым месцы, дзе Бярэзіна робіць «крывы крук», то бок – выгінаецца; Назаровка – Назар; Курляндчыкі – там жылі стараверы, якія ў старадаўнія часы прыехалі з Курляндыі; Лукі – Лука (не, не той, што вы зараз падумалі, а яшчэ раней; настолькі раней, што адсюль не відаць); Цітаўка –  Ціт.

Вось так – калі не навукова, але папулярна. Паколькі «навукова» вам цяпер ніхто і не скажа, – справы даўно мінулых, як той казаў… Бо шмат якім з гэтых назваў па 500 і больш гадоў…