Домой Анатолий Санотенко Прынцып і «Перадапошнія навіны»

Прынцып і «Перадапошнія навіны»

Анатоль Санаценка, раман (Глава рамана «Надзвычайныя прыгоды Вацлава Прынцыпу, або –  Бабруйск і яго жЫвёлы»)

Чытаць па-руску: http://babruysk.by/princip-i-predposlednie-novosti/

 

Аднойчы Бог паслаў Вацлаву Прынцыпу газету…

Яе тагачасны ўладальнік перабіраўся ў іншы свет, то бок – іншую краіну, і шукаў, каму б збагрыць сваё выданне. «Перадапошнія навіны» свае.

І чуткі пра гэта (прайшоўшыся, як у іх, чутак, заведзена, па ўсёй зямлі вялікай) дайшлі да Вацлава Сігізмундавіча.

Бабруйск! Міфічны горад! Газета! Інфармацыйны штодзённік!..

Трэба браць, – падумаў Прынцып і зрабіў «заказ».

І – купіў. І – прыехаў. Уласнай, як гэта гаворыцца, пэрсонай.

А «горад» падумаў…

А ў гарвыканкаме падумалі – вось, едзе наша новая абслуга. Ідэалагічная. Будзе ў сваім «сродку масавай інфармацыі і прапаганды», як і іншыя робяць, служыць нам бязвер’ем і няпраўдай.

Так, зразумела, газеты ў нас, дэ-юрэ, – як бы – прыватныя, а вось дэ-факта – самі разумееце!..

Але, але – ды дзе там! І нават  – не тут. Трэба было зусім не ведаць Прынцыпа з яго прынцыпамі (а яго тады ў Бабруйску яшчэ не ведалі), трэба зусім ужо быць наіўным (да алігафрэніі) чалавекам, каб так думаць.

Бо ў выпадку з Вацлавам Сігізмундавічы дзейнічаюць іншыя законы. Не толькі па Ньютану, але і – «па Прынцыпу».

Напрыклад: «хто не схаваўся – я не вінаваты» (журналісцкія расследаванні); «Той, хто выступае супраць журналістаў, – карупцыянер»; «той, хто з карупцыяй да нас прыйдзе, – той ад закона і загіне».

Ну, і іншыя – такія ж – «запаведзі» меліся ў «кодэксе Прынцыпу». Якія ніяк, ні бокам, ні краёчкам, не дакраналіся – ня спалучаліся з «запаветамі» посткамуністычных чыноўнікаў. (Што на кароткі перыяд як бы перабудаваліся, але на самой справе – проста прытаіліся).

Там, дзе Вацлаў Сігізмундавіч працаваў раней, – там пра гэтыя «асаблівасці» ведалі; тут жа – знаходзіліся ў мройных ідэалагічных ілюзіях. Накшталт таго, што прэса з’яўляецца прывадным рамянём партыі і ўрада, калектыўным агітатарам і прапагандыстам…

Як гаворыцца, – ну-ну… будзе, будзе вам Му-Му, дарагія, бабруйскія жЫвёлы з Чырвонай кнігі таталітарызму.

Увогуле, у асобе Вацлава Сігізмундавічы ў Бабруйску высадзіўся практычна «спецназ журналістыкі», – журналіст спецыяльнага прызначэння.

Прынцып нават – у якасьці жарта – даў назву гэтай сваёй з’яве «граду і міру»: «Бура ў бабруйскім гарвыканкаме». Менавіта так, вобразна, на Захадзе, напрыклад, называлі свае ваенныя аперацыі ў тыя часы.

Усё – смяяліся. Усім падабалася параўнанне.

«Бура! Хай мацней грымне бура!», – выходзячы на ​​рэдакцыйны балкончык на другім паверсе (дзе размяшчалася рэдакцыя), перакручваючы словы, перадражніваючы пралетарскага класіка, гучна клікаў Прынцып. І – уздымаў рукі да неба.

Эксцэнтрык ён бы, Вацлаў Сігізмундавіч. Мог і па рожы даць, калі што.

Між тым «Кіруючая бюракратыя» Бабруйска працягвала лунаць у сваіх «карупцыйных эмпірэях». Калі ж да іх, гады праз два, дайшло – было ўжо позна: Прынцып ужо «прарос» у Бабруйску, ужо «ўкараніўся».

А як было выдатна да гэтага! Ва ўсіх – свае «дзялянкі» (прычым, такія, што перадаюцца па «спадчыне»), адпаведна займаемай пасады і «паняццям».

У старшыні (то бок, як называў яго Вацлаў Сігізмундавіч, «старэйшага здрадніка гарвыканкама»), – гандлёвыя цэнтры, камерцыйнае будаўніцтва, платныя стаянкі, спірт, каляровы метал… У начальніка Упраўлення паліцыі – тое ж самае, толькі яшчэ і «спадчынны», «геаграфічны» наркатрафік. Гэта значыць – свой працэнт за яго беспраблемнае праходжанне «ў масы». У начальніка мясцовага «аддзялення» Камітэта дзяржаўнай барацьбы з апазіцыяй – КДБАП (арганізацыі, якая ўдала бегае ад свайго «Нюрнберга») – таксама уласны бізнэс, – у яго, бізнесу, крышаваньні, у акцыях прадпрыемстваў… І гэтак далей і – да таго падобнае… Па спісе і – артыкулам  крымінальнага кодэксу…

А Прынцып як прыехаў – так і панеслася.

Газета – рэфармавалася: ну, там дызайн новы, тэмы, стыль падачы матэрыялаў; новыя прынцыпы працы з рэкламай; новыя прынцыпы працы з распаўсюджваннем…

Але галоўнае – сталі «Перадапошнія навіны» праз нейкі час займацца і журналістыкай расследаванняў. Чаго да гэтага ніхто ў Бабруйску не рабіў, за ўсю гісторыю яго існавання.

Журналісты газеты цяпер актыўна збіралі факты парушэнняў, злоўжыванняў і карупцыі з боку чыноўнікаў мясцовай адміністрацыі.

Калі рэдакцыйны «партфель» быў запоўнены  пайшлі публікацыі. Такія зубаскрышальныя, што хоць да стаматолага ў гэтую ж гадзіну бяжы! За ўстаўною сківіцай.

«Што і на якія грошы будуе мэр?»; «Спірт і метал – сатана кіруе балам?»; «Куды дзеліся бюджэтныя грошы?»; «Чарговае ахвяраваньне ў гарвыканкаме»; «Спіртатрафік па-бабруйску»; «Нарко-Цітаўка» – і гэтак далей, і да таго падобнае…

Бабруйск стаяў на вушах, прыгаломшаны. І, пагойдваючыся, спрабаваў зрабіць некалькі «збаўчых» крокаў у бок бабруйскай пракуратуры (дзе сядзелі «свае людзі»).

У пракуратуры, вывучыўшы дыспазіцыю і дасье Вацлава Сігізмундавічы, адразу пайшлі ў іншы бок: ня, нам такія пернікі не патрэбныя; самі іх ясце, калі ласка.

КДБАП дыміўся як мокрая торба, але сціпла маўчаў.

Упраўленне паліцыі, у роспачы, спрабавала нешта зрабіць, але братва «замовы» не ўзяла: маўляў, ведаем, – гіблая гэта справа; аставайцеся здаравенькі булы, людзі ментаўскія, тут мы вам не памочнікі, ой, ня памочнікі!..

У выніку вырашылі наваліцца ўсім кагалам, то бок – дзяржавай. Узяць Прынцыпа на змор.

Тым больш што дзяржава (якая яшчэ не перахварэла сталінізмам, яшчэ пакутавала чалавеканенавісьніцтвам), была (сюрпрайз!) тут як тут, пад рукой… І яна ў тыя часы ўжо змянялася ў патрэбны бок, «правільны» бок – у бок «рэжымнай дыктатуры»…

Пачалі падступна, з рэкламы. Ведалі, шалудзівыя, што рэклама – не толькі рухавік прагрэсу, але і – фінансавая аснова газеты… Стала быць, трэба яе, гэтую аснову, падтачыць, падтачыць.

І, каб надалей іншыя таксама ведалі: рэклама – гэта бонус тым, хто з намі, хто робіць, як мы, хто служыць нам, хто падпісаў з намі кантракт аб «інфармацыйным суправаджэнні».

То бок – консумации, каб не сказаць чаго горай…

Сталі душыць газету, выкарыстоўваючы назапашаны за 70 гадоў вопыт. А таксама – ноў-хаў, так бы мовіць, «найноўшай гісторыі».

Ня трэба нікога ў канцлагеры ссылаць, напружваць мазгі, прыдумляць, у якой бяке абвінаваціць газету ці яе кіраўніцтва.

Кілера нават не трэба пасылаць – дастаткова проста пазбавіць рэкламы прадпрыемстваў і арганізацый. Тым больш што яны па-ранейшаму ў нашых руках, у дзяржаўных (гэта значыць – чыноўніцкіх). Нікому не аддамо! Так і ведайце!

Ну, зрабілі – пазбавілі. Селі і глядзяць: ці сінеюць «Перадапошнія навіны» ад задушвання альбо яшчэ не.

Не, не сінеюць – Прынцып выкруціўся: знайшоў новыя рэкламныя нішы, зрабіў стаўку на прыватны бізнэс.

«Перадапошнія навіны» эканамічна саслаблі, але – працягнулі выходзіць.

Апакаліпсіс!.. Біблейская гісторыя! Вусціш! Па-бабруйску…