Домой Анатолий Санотенко МАЛЕНЬКІ АЎТАМАБІЛЬ

МАЛЕНЬКІ АЎТАМАБІЛЬ

Гіём Апалінэр

                                            (УЛАДЗІМІР  КАСТРАВІЦКІ*)

 

Працяг Літаратурнага марафона імя Апалінэра (пачатак –17-га верасня):  http://babruysk.by/litaraturny-marafon-imya-giyoma-apalinera/

 

             З кнігі «Каліграмы»

 

     МАЛЕНЬКІ АЎТАМАБІЛЬ**

31 жніўня 1914 года

Я пакінуў Давіль незадоўга да поўначы

У невялікім аўтамабілі Рувэра

 

Разам з кіроўцам нас было трое

 

Мы сказалі да пабачэння цэлай эпохе

Лютыя волаты ўздымаліся над Еўропай

Арлы у чаканні сонца пакідалі свае гнёзда

Пражэрлівыя рыбы падымаліся з бездані

Народы сцякаліся для апошніх ведаў пра сябе

Мёртвыя дрыжалі ад страху ў цёмных сваіх  дамавінах

 

Сабакі брахалі ў той бог дзе межы былі

Я ад’язджаў і ўва мне ўсе гэтыя арміі ваявалі

Я адчуваў як яны падымаюцца і паўзуць па краінах

 Былі ўва мне лясы і вескі шчаслівыя Бельгіі

Франкаршам*** Лё Руж**** Пухон*****  

Рэгіён праз які заўседы ідзе ўварванне

Чыгуначныя артэрыі дзе тыя хто ішоў паміраць

Яшчэ раз віталіся з гэтым жыццём што насычана яркімі фарбамі

Глыбокія акіяны дзе ў каркасах караблёў  патанулых

Варушацца монстры

Неверагодныя вышыні дзе чалавек

Парыць вышэй чым арол

Дзе чалавек змагаецца супраць чалавека

І раптам падае ўніз нібыта зорка ўначы

 

Я адчуваў у сабе як новыя істоты поўныя спрыту

Праектавалі і затым будавалі новы сусвет

Неверагодна багаты гандляр вялікага росту  

Размяшчаў свой тавар на незвычайнай вітрыне

І гіганцкія пастухі вялі

Вялікія нямыя статкі якія скублі словы

І на іх брахалі ўсе сабакі пры дарозе

 

Гіём Апалінэр, вершы, пераклады, Анатоль Санаценка

Я ніколі не забуду гэтага начнога падарожжа

падчас якога ніхто з нас не сказаў ні слова

О гэты ад’езд у цемру дзе паміралі нашыя тры фары

О пяшчота даваеннай ночы

О вёскі дзе куюць нянавісць                                             

Тэрмінова выкліканыя кавалі           

Якіх пазвалі паміж поўначчу і першай гадзінай

І мы несліся да сіняга Лізьё ******  

Й да залатога Версалю                            

І тройчы мы спыняліся каб замяніць шыну

якая тройчы ўзрывалася

 

І калі правёўшы другую палову дня

ў Фонтенбло*******

Мы прыбылі ў Парыж

У той час як там ужо аб’яўлялі пра мабілізацыю

Мы зразумелі абодва мой сябар і я

Што гэты маленькі аўтамабіль прывёз нас у новую эпоху

І што будучы ўжо сталымі людзьмі

Насамрэч мы толькі што нарадзіліся

 

 

     LA PETITE AUTO

Le 31 du mois d’Août 1914

Je partis de Deauville (1) un peu avant minuit

Dans la petite auto de Rouveyre (2)

 

Avec son chauffeur nous étions trois

 

Nous dîmes adieu à toute une époque

Des géants furieux se dressaient sur l’Europe

Les aigles quittaient leur aire (3) attendant le soleil

Les poissons voraces (4) montaient des abîmes

Les peuples accouraient pour se connaître à fond

Les morts tremblaient de peur dans leurs sombres demeures

 

Les chiens aboyaient vers là-bas où étaient les frontières

Je m’en allais portant en moi toutes ces armées qui se battaient

Je les sentais monter en moi et s’étaler les contrées où elles serpentaient

Avec les forêts les villages heureux de la Belgique

Francorchamps (5) avec l’Eau Rouge (6) et les pouhons (7)

Région par où se font toujours les invasions

Artères ferroviaires (8) où ceux qui s’en allaient mourir

Saluaient encore une fois la vie colorée

Océans profonds où remuaient les monstres

Dans les vieilles carcasses naufragées

Hauteurs inimaginables où l’homme combat

Plus haut que l’aigle ne plane

L’homme y combat contre l’homme

Et descend tout à coup comme une étoile filante

 

Je sentais en moi des êtres neufs pleins de dextérité (9)

Bâtir et aussi agencer un univers nouveau

Un marchand d’une opulence inouïe (10) et d’une taille prodigieuse (11)

Disposait un étalage extraordinaire

Et des bergers gigantesques menaient

De grands troupeaux muets qui broutaient les paroles

Et contre lesquels aboyaient tous les chiens sur la route

 

Гіём Апалінэр, вершы, пераклады, Анатоль Санаценка

Je n’oublierai jamais ce voyage nocturne où nul de nous ne dit un mot.

O départ sombre où mouraient nos 3 phares
O nuit tendre d’avant la guerre
O villages où se hâtaient les
Maréchaux – ferrants rappelés
Entre minuit et une heure du matin
Vers Lisieux la très bleue
Ou bien
Versailles d’or
Et 3 fois nous nous arrêtâmes pour changer un pneu qui avait éclaté.

 

Et quand après avoir passé l’après-midi

Par Fontainebleau (12)

Nous arrivâmes à Paris

Au moment où l’on affichait la mobilisation (13)

Nous comprîmes mon camarade et moi

Que la petite auto nous avait conduits dans une époque

Nouvelle

Et bien qu’étant déjà tous deux des hommes mûrs

Nous venions cependant de naître

 

*Славуты французскі паэт Гіём Апалінэр (1880-1918) паходзіў з беларускага шляхетнага роду Кастравіцкіх. Яго маці Анжаліка Кастравіцкая была дачкой штабс-капітана расійскага войска Міхала-Апалінарыя Кастравіцкага, які ўдзельнічаў у паўстанні 1863 года. Родавы маёнтак Кастравіцкіх Дарожкавічы (Дзісненшчына) быў канфіскаваны пасля паўстання расійскім урадам. Дзед Апалінэра з сям’ёй эміграваў у Італію, дзе і нарадзіўся Апалінэр і дзе прайшло яго дзяцінства.

**Упершыню ў «Каліграмах» (1918).

***Франкаршам – бельгійская вёска, якая належыць муніцыпалітэту Stavelot, дзе Апалінэр жыў ва ўзросце 19 гадоў, працуючы хатнім настаўнікам.

8 жнiўня 1914 гады, у пачатку Першай сусветнай вайны, нямецкімі войскамі ў гэтай вёсцы былі расстраляныя 14 мірных жыхароў і разбураныя 25 дамоў.

****Лё Руж – бельгийская река.

*****Пухон –   крыніца з мінеральнай вадой у бельгійскім горадзе Спа.

******Лізьё  – камуна ў Нармандыі, на паўночным захадзе Францыі; знаходзіцца ў рэгіёне Ніжняя Нармандыя.

*******Фонтенбло – камуна, што размешчана ў дэпартаменце Сена і Марна ў рэгіёне Іль-дэ-Франс, на поўдзень-ўсход ад Парыжа.

Курсівам вылучаны той фрагмент верша, які ў Апалінэра прадстаўлены ў выглядзе каліграмы –  графічнай выявы аўтамабіля.