Домой Анатолий Санотенко Цітаўка адлятае ў вырай

Цітаўка адлятае ў вырай

(Глава з раману-коміксу «Надзвычайныя прыгоды Вацлава Прынцыпу, або –  Бабруйск і яго жЫвёлы»)

Чытаць па-руску: http://babruysk.by/uletayushhaya-titovka/

Анатоль Санаценка, раман

Калісьці, несумненна, быў які-небудзь Ціт (прашу вас, не адмаўляйцеся, – быў жа, быў?).

Калі судзіць па назве гэтага месца – так, быў. (Вось так і запішам у гістарычным пратаколе: спачатку быў Ціт, і ўсё потым здарылася праз яго…)

І жыў ён за ракой Бярэзінай, і меўся ў яго – як мы можам цяпер падумаць – свой млын.

Тым і праславіўся. Бо мельнікі ў тыя часы лічыліся важнымі людзьмі, слупамі грамадства. Капіталістамі! (Не расказвайце бальшавікам: млын – забяруць, млынара –арыштуюць).

Відаць, бабруйчане казалі: памалаціць збожжа ў Ціта, з’ездзіць да Ціта – пагутарыць  аб кошце памолу. Ціт – сказаў; Ціт – зрабіў… І гэтак далей казалі пра яго, мабыць.

А можа, яны нават прамаўлялі наступнае (са свяшчэнным трапятаннем):  медавуха «Ціта», гарэлка «Ціта»…

Увогуле, так і засталося – Цітаўка. (Гістарычная назва, аднак! Замацаванае хлебам- соллю й 40-градуснай. А мо і 60-градуснай…)

А яшчэ ў тых месцах вельмі любілі спыняцца цыганы. Разаб’юць сабе табар за Бабруйскам і ходзяць у горад – зарабляць.

Хто – паваражыць, хто мядзведзя «павадзіць» па гарадскіх вуліцах, за невялікую плату… А хто і – самі разумееце…

Калі гэтыя землі адышлі Расійскай кароне (вельмі, скажам вам, гвалтоўным чынам), там паставілі крэпасць. Разбурыўшы перад тым сярэднявечны Бабруйск –  з яго ратушай, дзясяткамі каменных будынкаў, кірмашом, двума замкамі: старым і новым.

Фартэцыя на Бярэзіне па тых часах – пачатак 19-га стагоддзя – выйшла нічога сабе так, – вялікая і чырвоная. Была яна адной з найбуйнейшых у Еўропе і – «выклікала  пачуцці»…

Але больш – у ваенных стратэгаў тых часоў. Паколькі Напалеон, калі ўварваўся ў гэтыя землі (несучы свабоду, мор, смерць – разам), не быў дурнем, абышоў крэпасць на Бярэзіне бокам, пакінуўшы пад яе сценамі толькі дывізію генерала Дамброўскага.

Увогуле, – з «серыі»: а я і не ведаў, што трэба было абавязкова браць гэтую фартэцыю… Ніхто вось не падказаў…

Невук ён быў, Напалеон. Не хацеў падпарадкоўвацца расейскай вайсковай навуцы. Пуціну з Мядзведзевым. То бок – Аляксандру Першаму з яго Генеральным штабам.

Як мы ведаем з гісторыі, вайна скончылася з нездавальняючым для Банапарта вынікам – і стала «крэпасць на Бярэзіне» жыць мірным жыццём.

Само сабой, у ёй знаходзіліся імперскія войскі, – ну там гусары, грэнадзёры розныя –вельмі модныя па тых часах падраздзялення.

І  вельмі яны любілі – гусары і грэнадзёры (як ім і належыць паводле роду іх войскаў) – да цыган за рэчку ездзіць. Паедуць – і памінай, як звалі. Тыдзень іх не чакай, няйначай…

Хтосьці нават палкавую касу там прасаджваў і не пазбег «суда афіцэрскага гонару»…

Вызначана, была ў табары якая-небудзь цыганка Аза – што – махне квяцістымі спадніцамі, пазвініць маністам – і палову афіцэрскага складу з палка як ветрам здзьмула…

Усе сядзяць за Бярэзінай, жлукцяць шампанскае і іншыя віна з рознакаляровых бутэлек… Музыка, песні, шум, весялосць, «к нам прыехаў, к нам прыехаў…», «дарагі, дай паваражу…», «пазалаці ручку…».

Увогуле – было.

А цяпер – няма.

І «дарагія» скончыліся, і часы сапсавалісь…

Але табар – застаўся. Дамамі аброс, агародамі (хоць і забаронена гэта ім, дзецям сонца, у зямлі капацца), прыватнымі аўто і яшчэ шмат якімі  каштоўнымі рэчамі…

Нават стаў ён часткай Бабруйска – увайшоў у адзін з яго адміністрацыйных раёнаў. Разам з Цітаўкай, зразумела.

І ніхто – амаль – у  тым табару не працаваў… То бок – каб афіцыйна, – з працоўнай кніжкай і да таго падобнае.

Тады – як жа?

Адкуль гэта?

Не спадары ж афіцэры ў 19-м стагоддзі столькі пакінулі, што да гэтага часу хапае…

Ну, увогуле, прыйшла пара сказаць: наркатрафік.

Да канца 20-га стагоддзя аказалася, што гэты самы наркатрафік з’яўляецца «ўзаемавыгаднай» рэччу. Табар – меў сваё, паліцэйскае начальства і іншыя спецыяльныя службы – сваё… На парытэтных пачатках, так бы мовіць.

Табар – квітнеў, уладкоўваўся. Яго не чапалі. Начальнікі паліцыі (якім гэты «бізнэс» перадаваўся «па спадчыне», ад папярэдніх  «апагоненых» начальнікаў) – таксама не бедавалі, маючы вельмі салідную «надбаўку» да свайго «сціплага» падпалкоўніцкага ці палкоўніцкага заробку.

Самі дзеці сонца амаль не кумарылі – рэлігія і барон забаранялі. А вось мясцовым жыхарам, бабруйчанам, а таксама насельнікам іншых гарадоў і вёсак, – заўсёды калі ласка, па першым патрабаванні! Любая доза за вашы грошы…

Прычым, у «дробным» распаўсюдзе «таборскія» таксама амаль не ўдзельнічалі –задзейнічалі для гэтага мясцовых жыхароў-гараджан.

«Сысці ва ўлёт» – так на мове бабруйскіх наркаманаў азначала «наведаць Цітаўку».

Толкачы, банчылы, фармацэўты, бегункі (лятункі), беруны, ганцы, абстыненты, а таксама шараговыя спажыўцы, усякага роду «Бэны» і «Джоны», – для ўсіх Цітаўка   была святым месцам, Мекай!

Ілюзорнай, галюцынагеннай, астральнай, фантасмагарычнай, Цітаўкай, што адлятае ў «той самы» вырай…